سلام به همه علاقه‌مندان به دنیای شیمی و کشاورزی! اگر شما هم مثل من شیفته‌ی جزئیات مولکولی هستید و می‌خواهید بدانید چگونه یک پودر سفید می‌تواند سرنوشت یک باغ پسته یا خط تولید گالوانیزه را تغییر دهد، جای درستی آمده‌اید. امروز می‌خواهیم یک بررسی عمیق روی یکی از حیاتی‌ترین ترکیبات شیمیایی بازار ایران، یعنی سولفات روی (Zinc Sulfate) داشته باشیم.

این مقاله فقط یک راهنمای خرید نیست؛ این یک دایره‌المعارف است. ما از روندهای قیمت‌گذاری جهانی در سال ۲۰۲۵ شروع می‌کنیم، سری به خاک‌های قلیایی ایران می‌زنیم، تفاوت‌های میکروسکوپی کلات‌ها و سولفات‌ها را بررسی می‌کنیم و در نهایت به شما می‌گوییم چطور در بازار پرنوسان ایران، بهترین خرید سولفات روی را تجربه کنید. کمربندها را ببندید!

فصل اول: نبض بازار و استراتژی‌های خرید سولفات روی

وقتی صحبت از خرید سولفات روی می‌شود، ما با یک کالای ساده روبرو نیستیم؛ ما با یک کامودیتی (Commodity) طرف هستیم که قیمتش با نوسانات بورس فلزات لندن (LME) و میزان تقاضای کشاورزی در هند و چین بالا و پایین می‌شود.

تحلیل قیمت سولفات روی در سال ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶

بر اساس گزارش‌های جدید جهانی (از جمله Chemanalyst و IntelMarketResearch)، بازار جهانی سولفات روی در سه ماهه آخر ۲۰۲۴ و اوایل ۲۰۲۵ نوسانات جالبی را تجربه کرده است.

• روند صعودی: با وجود کاهش اولیه قیمت‌ها در اکتبر ۲۰۲۴ به دلیل مازاد عرضه، در دسامبر و ژانویه ۲۰۲۵ به دلیل تقاضای شدید بخش آگروسیمیکال (کشاورزی) و محدودیت‌های زنجیره تأمین، قیمت‌ها دوباره گارد صعودی گرفتند.
• پیش‌بینی: کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که بازار جهانی این محصول از ۶۰۵ میلیون دلار در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۸۳۷ میلیون دلار در سال ۲۰۳۲ برسد.

عوامل موثر بر قیمت سولفات روی در ایران

در ایران، داستان کمی پیچیده‌تر است. قیمت سولفات روی تابع چند متغیر کلیدی است:

1. قیمت خاک روی (ماده اولیه): که مستقیماً به قیمت شمش روی وابسته است.
2. اسید سولفوریک: قیمت اسید به عنوان حلال اصلی، نوسانات فصلی دارد.
3. درصد خلوص (The Purity Factor): اینجاست که باید حواستان جمع باشد. قیمت سولفات روی ۳۴ درصد همیشه بالاتر از گریدهای ۱۸ یا ۲۲ درصد است، اما چرا؟ چون شما عملاً دارید «روی» (Zinc) خالص‌تری می‌خرید و هزینه حمل آب کریستالیزه را نمی‌دهید!

راهنمای فروش عمده سولفات روی و حذف واسطه‌ها

برای پیدا کردن بهترین قیمت هر کیلو سولفات روی، باید مستقیماً به سراغ تولید کنندگان سولفات روی در ایران بروید. این تولیدکنندگان اغلب در استان‌های زنجان (قطب روی ایران)، یزد و کرمان مستقر هستند. خرید مستقیم از کارخانه می‌تواند تا ۱۵ الی ۲۰ درصد هزینه‌های شما را نسبت به خرید از بازار آزاد کاهش دهد.

هنگام استعلام قیمت، فقط نپرسید کیلو چند؟. بپرسید: آنالیز دقیق چیست؟ میزان فلزات سنگین (مثل کادمیوم و سرب) چقدر است؟ سولفات روی ارزان ممکن است حاوی فلزات سنگین باشد که خاک شما را مسموم می‌کند.

فصل دوم: کالبدشکافی فنی؛ انواع، درصدها و فرمولاسیون

بیایید کمی عینک آزمایشگاهی بزنیم. سولفات روی با فرمول شیمیایی $ZnSO_4$ شناخته می‌شود، اما در بازار به شکل‌های مختلفی وجود دارد.

۱. سولفات روی ۳۴ درصد (Heptahydrate vs. Monohydrate)

وقتی در بازار عبارت قیمت سولفات روی ۳۴ درصد را می‌شنوید، معمولاً منظور نوع مونو‌هیدرات ($ZnSO_4 \cdot H_2O$) است. این نوع دارای کمترین میزان آب در ساختار کریستالی خود است و بیشترین درصد عنصر روی را دارد.

• مزیت: خلوص بالا، حلالیت عالی.
• کاربرد: بیشتر در صنایع دارویی، خوراک دام و طیور و کودهای گران‌قیمت.

۲. سولفات روی ۱۸ تا ۲۴ درصد (7-آبه یا Heptahydrate)

این نوع ($ZnSO_4 \cdot 7H_2O$) دارای ۷ مولکول آب است. ظاهر آن کریستالی و شفاف است.

• مزیت: قیمت ارزان‌تر در هر کیلوگرم (اما روی کمتر).
• کاربرد: کشاورزی عمومی.

۳. سولفات روی پودری در برابر کریستالی

سولفات روی پودری معمولاً نوع خشک شده و آسیاب شده است که حلالیت سریع‌تری دارد. اگر سیستم آبیاری شما قطره‌ای (Drip Irrigation) است یا قصد محلول‌پاشی دارید، حتماً باید از نوع پودری کاملاً محلول (100% Water Soluble) استفاده کنید تا نازل‌های شما دچار گرفتگی (Clogging) نشوند.

فصل سوم: کشاورزی دقیق؛ کود سولفات روی و معجزه در خاک

حالا می‌رسیم به بخش مورد علاقه من: تعامل شیمی با بیولوژی!

کود سولفات روی یکی از حیاتی‌ترین ریزمغذی‌ها (Micronutrients) برای گیاهان است. روی، نقش پلیس راهنمایی و رانندگی را در گیاه بازی می‌کند؛ این عنصر مسئول فعال‌سازی بیش از ۳۰۰ آنزیم است، از جمله آنزیم‌هایی که اکسین (هورمون رشد) را تولید می‌کنند.

چرا خاک‌های ایران تشنه‌ی روی هستند؟

اکثر خاک‌های ایران آهکی (Calcareous) با pH بالا هستند. در pH بالاتر از ۷.۵، روی در خاک تثبیت شده و به فرم غیرقابل جذب درمی‌آید. به همین دلیل، حتی اگر خاک شما روی داشته باشد، گیاه نمی‌تواند آن را ببیند. اینجاست که خرید اینترنتی کود سولفات روی و استفاده هوشمندانه از آن اهمیت پیدا می‌کند.

زمان مصرف کود سولفات روی: هنر زمان‌بندی

استفاده از این کود مثل کمدی است؛ همه چیز به زمان‌بندی (Timing) بستگی دارد:

1. چالکود زمستانه (Deep Placement): بهترین زمان مصرف کود سولفات روی به صورت خاکی، اواخر پاییز یا زمستان است. در این روش، کود در عمق ریشه (جایی که رطوبت هست) قرار می‌گیرد تا کم‌کم حل شود.
2. محلول‌پاشی بهاره (Foliar Spray): وقتی درخت بیدار می‌شود و نیاز فوری به روی دارد (مخصوصاً برای بستن دانه)، ریشه ممکن است به دلیل سردی خاک نتواند جذب خوبی داشته باشد. اینجا محلول‌پاشی معجزه می‌کند.

مقدار مصرف سولفات روی در هکتار

این عدد بسته به نوع کشت و آنالیز خاک متغیر است، اما به عنوان یک قاعده کلی (Rule of Thumb):

• مصرف خاکی: بین ۲۰ تا ۵۰ کیلوگرم در هکتار (بسته به کمبود).
• محلول‌پاشی: با غلظت ۲ تا ۳ در هزار (۲ تا ۳ کیلو در ۱۰۰۰ لیتر آب).

هشدار : استفاده بیش از حد مقدار مصرف سولفات روی در هکتار می‌تواند باعث مسمومیت گیاه و توقف جذب آهن شود (قانون آنتاگونیسم). همیشه قبل از نسخه پیچیدن، آزمایش خاک بگیرید!

فصل چهارم: پرونده ویژه؛ سولفات روی برای پسته و درختان میوه

پسته‌کاران عزیز، این بخش اختصاصی برای شماست. پسته گیاهی است که عاشق روی است، اما در جذب آن از خاک تنبل است.

خواص سولفات روی برای پسته

بر اساس تحقیقات دانشگاه کالیفرنیا (که در جستجوهایمان یافتیم)، کمبود روی در پسته باعث موارد زیر می‌شود:

1. تاخیر در باز شدن جوانه‌ها: درخت دیر بیدار می‌شود.
2. کوچک ماندن برگ‌ها (Rosetting): فاصله‌ی میان‌گره‌ها کم شده و برگ‌ها جارویی می‌شوند.
3. پوکی (Blanking): این بدترین کابوس باغدار است. روی مستقیماً در گرده‌افشانی و تشکیل جنین نقش دارد. کمبود روی = پسته پوک.

تحقیقات نشان داده که در باغات پسته کالیفرنیا، گاهی تا ۴۰ پوند (حدود ۱۸ کیلوگرم) سولفات روی در هر جریب توصیه شده است، اما بازدهی جذب از طریق خاک در خاک‌های قلیایی پایین است. بنابراین، ترکیب چالکود سولفات روی + محلول‌پاشی کلات روی در بهار استراتژی برنده است.

سولفات روی برای درختان میوه (سیب، مرکبات، هسته‌دارها)

در درختان میوه، سولفات روی برای درختان میوه نقش کلیدی در رنگ‌گیری و سفتی بافت میوه دارد. کمبود روی در مرکبات باعث لکه‌های زرد در بین رگبرگ‌ها (Mottle Leaf) می‌شود و سایز میوه را به شدت کاهش می‌دهد.

فصل پنجم: نبرد تایتان‌ها؛ تفاوت سولفات روی و کلات روی

یکی از سوالات پرتکرار در گوگل و ذهن کشاورزان این است: تفاوت سولفات روی و کلات روی چیست و کدام را بخریم؟ بیایید علمی بررسی کنیم: